Renesans – najważniejszy styl w sztuce?

Mimo że trudno jednoznacznie wskazać jaki okres w sztuce jest najważniejszy z perspektywy jej dotychczasowego rozwoju, jeśli pokusilibyśmy się o tego typu ranking, renesans niewątpliwie zająłby w nim miejsce na podium. Bardzo możliwe, że byłoby to miejsce najwyższe lub przynajmniej na równi z antykiem, z którego chętnie czerpie inspiracje.

Zrozumienie założeń i cech sztuki renesansowej jest pod wieloma względami kluczowe dla dobrej orientacji w większości zjawisk w historii sztuki. Ta sztuka przez wieki stanowiła punkt odniesienia a jej elementy powracały czasem w z pozoru kompletnie różnych stylach i okresach. Dlatego właśnie, choć to materiał obszerny i wymagający, należy dobrze opanować go do matury.

W tym wpisie przyjrzymy się trzem obszarom historii sztuki, w których renesans odegrał strategiczną rolę. Dzięki temu będzie ci łatwiej dostrzec jego wpływ i uwypuklić go w potencjalnym wypracowaniu maturalnym.

1. Renesans jako łącznik między starożytnością a nowoczesnością

Gdyby nie artyści renesansowi sztuka europejska wyglądałaby zapewne zupełnie inaczej niż dziś wygląda lub przynajmniej doszłaby do tego całkiem inną drogą. Widać to w wielu jej dziedzinach, ale szczególnie mocne trwanie wzorców renesansowych można zaobserwować w architekturze. Sami renesansowi architekci ochoczo sięgali do form i rozwiązań architektonicznych starożytnej Grecji oraz Rzymu, uprzywilejowując harmonię, symetrię i oszczędność dekoracji. Jednak nie poprzestawali na tym.

opis budowli architektura schemat matura historia sztuki

Renesans poszerzył repertuar form o swoje własne rozwiązania konstrukcyjne i detale architektoniczne, ale klarowność kompozycji nadal zajmowała w nim centralne miejsce, co zapewniło mu długie trwanie a następnie odbijało się na kolejnych zjawiskach artystycznych. Przykładem może być francuski barok klasycyzujący czy popularność palladianizmu w Europie. W okresie klasycyzmu i neoklasycyzmu nastąpił wielki powrót form antycznych zapośredniczonych przez te renesansowe, co oznacza, że w rzeczywistości renesans nie zniknął na dobre z architektury niemal do końca XIX wieku!

Podobnie sytuacja wygląda w rzeźbie, w której renesans przywrócił do łask i upowszechnił dzieła o funkcji kommemoratywnej tj. pomnik konny oraz w malarstwie, gdzie antykizacja i sięganie po tematy historyczne oraz mitologiczne również zaczęły ponownie zajmować ważne miejsce wraz z rozwojem twórczości artystów renesansowych a następnie systematycznie powracały w kolejnych stylach.

Pod względem formy renesans jest najbardziej uniwersalnym zjawiskiem w takich dziedzinach sztuki jak architektura i rzeźba. Oznacza to, że dobre opanowanie cech formalnych dzieł renesansowych pozwoli ci z łatwością przeanalizować również dzieła z innych okresów, np. antyku czy klasycyzmu.   

Kurs "Historia sztuki w pigułce"

2. Renesans a rozwój malarstwa europejskiego

To, co zwykle stanowi największe wyzwanie dla maturzystek i maturzystów przygotowujących się do egzaminu z historii sztuki to malarstwo renesansu, które stawia nas przed koniecznością rozróżniania szkół malarskich z różnych regionów Europy, ich przedstawicieli oraz dzieł wraz z cechami formalnymi. Niewątpliwie jednak to bardzo ważna część historii sztuki, ponieważ malarstwo renesansu ukształtowało całe późniejsze malarstwo nowożytne i w dużej mierze część nowoczesnego poprzez wprowadzenie kilku podstawowych zasad tj. dążenie do mimesis, perspektywa geometryczna i powietrzna, realizm przedstawienia i doskonałe proporcje postaci, dbałość o detale itd.

Każda ze szkół malarskich robiła to w nieco inny sposób, z naciskiem na inne aspekty, jednak w ostateczności ich bogactwo zbudowało podwaliny pod sztukę kilku kolejnych wieków. Sztuka nowoczesna i kierunki tj. impresjonizm czy fowizm również ukształtowały się w odniesieniu do sztuki renesansowej, często na zasadzie opozycji, czyli zerwania, np. z mimetycznym odtwarzaniem rzeczywistości lub odrzucenia części jej założeń, jak zrobiło to chociażby ugrupowanie Prerafaelitów. Inne kierunki z kolei świadomie czerpały z twórczości artystów renesansowych, np. niemiecki romantyzm.

Jak widzisz wszystko się ze sobą łączy mniej lub bardziej ściśle. W historii sztuki nie chodzi tylko o to, by opanować założenia poszczególnych stylów i zapamiętać artystów, ale przede wszystkim o zrozumienie i umiejętność wskazania ich ewolucji.

Jeśli gubisz się w cechach szkół malarskich, np. nie do końca odróżniasz szkołę sieneńską od florenckiej czy niderlandzką od niemieckiej i nie potrafisz jasno wskazać wpływu renesansu na inne epoki zachęcam cię do nauki z moim kursem online „Historia sztuki w pigułce”. To kompleksowy kurs wideo zawierający przekrojowe omówieni sztuki od prehistorii do współczesności zgodnie z programem i wymaganiami CKE, w którym renesans zagraniczny i polski został szczegółowo przedstawiony w trzech, łącznie kilkugodzinnych lekcjach. Dzięki kursowi zyskasz pełną wiedzę na temat tej epoki, która jest Ci niezbędna do zdania matury i nauczysz się analizować pod względem formy i ikonografii zarówno malarstwo, jak i rzeźbę i architekturę tego okresu.

historia sztuki - ewolucja form przemiany

3. Renesansowy rozkwit ikonografii

W początkach XV wieku w Europie wydarzyła się prawdziwa rewolucja światopoglądowa i artystyczna – skupienie na człowieku (humanizm) oraz powrót do wzorców antycznych, przy jednoczesnym trwaniu chrześcijaństwa, spowodowały, że artyści zaczęli coraz śmielej łączyć wzorce i motywy ikonograficzne z różnych kultur oraz źródeł literackich. Połączenie piękna duchowego i fizycznego to jedna z cech charakterystycznych rzeźby i malarstwa renesansu, ale to nie wszystko!

W tym okresie rozkwita również ikonografia religijna. Z kolei postaci mitologiczne, tj. Wenus przeżywają swój wielki powrót często jako personifikacje lub w kontekście bardziej rozbudowanej symboliki. To właśnie z tą symboliką będą następnie „igrać” artyści barokowi, nowocześni (np. Édouard Manet, Salvador Dali itd.) czy nawet współcześni. Po raz kolejny to, co stworzy renesans stanie się punktem odniesienia dla wielu pokoleń artystów a twoim zadaniem jako maturzystki/maturzysty jest te odniesienia wytropić i przeanalizować, jeśli zależy ci na wysokim wyniku maturalnym.

W tym kontekście, zwłaszcza, jeśli do matury przygotowujesz się samodzielnie, ponownie polecam mój kurs online „Historia sztuki w pigułce”, w którym za każdym razem wskazuję na tego typu odniesienia, omawiając dzieła, w których występują. Możesz również skorzystać z materiałów w formie prezentacji i testów wchodzących w skład Vademecum „Matura z historii sztuki”.

Koniec końców, bez względu na to, z czego się uczysz, staraj się zawsze zwracać uwagę na różne konteksty wpływające na rozwój renesansu oraz na trwanie wzorców renesansowych w sztuce późniejszej.

HISTORIA SZTUKI MATURA VADEMECUM KOMPENDIUM REPETYTORIUM TESTY

.

.