atrybuty świętych i postaci biblijnych vademecum historia sztuki

Ikonografia – atrybuty świętych i postaci biblijnych

Żeby dobrze zdać maturę z historii sztuki nie wystarczy opanować tytuły oraz autorów dzieł i umieć opisać ich kompozycję czy konstrukcję architektoniczną. Bardzo ważna jest również dobra znajomość Biblii i mitologii, do których artyści, zwłaszcza w wiekach starszych, sięgali nieustannie. Nie obędzie się też bez umiejętności rozpoznania „najpopularniejszych” (najczęściej przedstawianych) świętych i ich atrybutów. Każdy święty ma przypisany sobie przedmiot, związany z jego życiorysem a często symbolizujący także jego męczeństwo i sposób w jaki poniósł śmierć za wiarę. W tym wpisie znajdziesz listę atrybutów i postaci, których prawdopodobieństwo wystąpienia na maturze jest największe. Zwróć uwagę, że niektóre atrybuty są przypisane do więcej niż jednej osoby, dlatego też ułożyłam tę listę właśnie według nich a nie postaci.

Atrybuty zostały również podzielone na te, które są wspólne dla pewnych grup postaci (pomogą Ci np. rozpoznać męczennika, biskupa czy fundatora kościoła) i indywidualne, czyli przypisywane konkretnym świętym (najważniejsze z nich zostały wytłuszczone). Bardzo istotne są również symbole czterech ewangelistów, które występują prawdopodobnie najczęściej, chociaż tutaj utrudnienie jest takie, że w zależności od przekazu symbole mogą być różnie przypisywane.

 

Symbole czterech ewangelistów

Jan – orzeł

Marek – lew

Mateusz – człowiek ze skrzydłami lub anioł

Łukasz – byk lub wół

atrybuty świętych i postaci biblijnych vademecum historia sztuki

Atrybuty wspólne

czaszka – asceci, pokutnicy

kielich – księża

księga – święci ogólnie

lilie – dziewice

makieta kościoła – fundatorzy lub założyciele kościołów

mitra/infuła – biskupi

palma – męczennice i męczennicy

pastorał – biskupi i opaci klasztorów

pióro do pisania – Ewangeliści, Ojcowie Kościoła i doktorzy Kościoła

skrzydła – aniołowie (sześcioskrzydli aniołowie to serfiny stojące najwyżej w hierarchii aniołów)

tiara – papieże

zwój – prorocy Starego Testamentu

HISTORIA SZTUKI MATURA VADEMECUM KOMPENDIUM REPETYTORIUM TESTY

Atrybuty indywidualne

baranek – Jan Chrzciciel [też: krzyż, głowa na tacy], Agnieszka Rzymianka

chusta – Weronika

czaszka – Maria Magdalena [też: naczynie z perfumami, świeca, długie włosy], Maria Egipcjanka, Franciszek z Asyżu

Dzieciątko Jezus – Józef z Nazaretu [też: narzędzia stolarskie]

ekierka/kątownik – Tomasz Apostoł

fontanna – Maria z Nazaretu (najczęściej, gdy jest przedstawiana przed narodzinami Chrystusa, np. w scenie Zwiastowania) [też: jednorożec, lilia, róża]

głowa na tacy – Jan Chrzciciel

ścięta głowa (Goliata) – Dawid [też: proca lub miecz]

gołębica (biała)Duch Święty, Grzegorz Wielki, Tomasz z Akwinu

grób – Łazarz

instrument muzyczny – Cecylia

jednorożec – Maria z Nazaretu

karykaturalne, zniekształcone twarze – oprawcy Chrystusa

kamień, kamienie – Szczepan

klucz(e) – Piotr Apostoł [też: kogut, odwrócony krzyż, księga, łódź, sieci, zwój, pastorał]

koło – Katarzyna Aleksandryjska

koń – Jerzy [też: smok, włócznia i zbroja], Paweł Apostoł, Wacław

korona cierniowa  – Katarzyna ze Sieny

krzyż łaciński – Jan Chrzciciel

krzyż łaciński odwrócony – Piotr Apostoł

kwiaty – Dorota, Elżbieta Węgierska

lew – Hieronim, Marek Ewangelista

atrybuty świętych i postaci biblijnych vademecum historia sztuki

łódź – Piotr Apostoł

mała Maryja – Anna, Joachim

miecz – Jerzy, Barbara z Nikomedii, Katarzyna Aleksandryjska, Mateusz Ewangelista, Michał Archanioł [też: waga], Paweł Apostoł

mitra/infuła – Ambroży z Mediolanu

monstrancja – Klara z Asyżu, Tomasz z Akwinu

naczynie z perfumami/ olejkami – Maria Magdalena

narzędzia stolarskie – Józef z Nazaretu

obraz/ikona – Łukasz Ewangelista

ptaki – Franciszek z Asyżu [też: stygmaty]

rogi – Mojżesz [też: tablice z przykazaniami lub księga]

ruszt – Wincenty z Saragossy

sakiewka – Mateusz Ewangelista

smok/diabeł – Jerzy, Michał

strzały – Sebastian

atrybuty świętych i postaci biblijnych vademecum historia sztuki

stygmaty – Franciszek z Asyżu, Katarzyna ze Sieny, Łucja z Narni

sztaluga – Łukasz Ewangelista

świeca – Maria Magdalena, Łucja z Syrakuz

tiara – Klemens Rzymski, Sylwester I

waga – Michał Archanioł

wieża – Barbara

długie włosy – Maria Magdalena

włócznia – Jerzy, Maurycy, Michał Archanioł

zbroja – Jerzy, Joanna d’Arc

żółta szata – Judasz

 

Oczywiście świętych i atrybutów jest dużo więcej, ale te wymienione powyżej stanowią niezbędną podstawę i występują w dziełach wielkich mistrzów z największą częstotliwością. Ich znajomość znacznie ułatwia rozpoznanie tematu dzieła i określenie występujących w nim postaci, co miewa kluczowe znaczenie dla interpretacji.

W przypadku, gdy jeden atrybut jest przypisywany wielu świętym najlepiej przyjrzeć się uważnie przedstawieniu i sprawdzić, czy dana postać nie ma innych atrybutów, które by ją dookreślały, np. rycerz z włócznią walczący ze smokiem to św. Jerzy, natomiast postać z włócznią i wagą to Michał Archanioł.

.

.

.