Malarstwo cz. 2 – podstawowe techniki malarskie

W części pierwszej poświęconej malarstwu omówiłam jego podział ze względu na przeznaczenie i skalę, który, mimo iż wydaje się dosyć prosty, czasem może sprawić kłopot. W tym wpisie zajmiemy się najważniejszymi technikami malarskimi występującymi w historii sztuki. Bez ich znajomości trudno zdać do maturę z tego przedmiotu, gdyż pytanie o definicję lub sprecyzowanie w jakiej technice powstało dane dzieło pojawia się na egzaminie dosyć często. Aby ułatwić Wam naukę, zebrałam tu najistotniejsze terminy. Każdemu z nich towarzyszy też krótki rys historyczny. Uwaga, nie wymieniam wszystkich technik, bo nie wszystkie są równie ważne w kontekście matury (np. nie znajdziecie na tej liście akrylu, mimo że to technika współcześnie całkiem popularna). I jeszcze jedno, kto rzetelnie doczyta do końca będzie mógł liczyć na mały, bardzo przydatny bonus.

Malarstwo monumentalne/ dekoracyjne:

.

fresk (al fresco, buon fresco) – technika malarstwa ściennego (oraz malowidło wykonane tą techniką), polegająca na malowaniu na mokrym tynku farbami z pigmentów odpornych na alkaliczne działanie wapna występującego w zaprawie; spoiwem staje się tu samo podłoże na skutek przemiany wapna gaszonego pod wpływem zachodzących reakcji chemicznych; fresk jest techniką bardzo trudną, gdyż nie pozwala na dokonywanie poprawek i zmian, należy jednak do najtrwalszych rodzajów malarstwa ściennego.

Fresk w XIV w. występuje prawie wyłącznie we Włoszech, stosowany i rozpowszechniony przez wielu artystów renesansu i baroku, został następnie prawie zupełnie zarzucony; w XVII-XIX w. często stosowano technikę mieszaną: fresk i al secco;

.

al secco – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na suchym tynku pigmentami zmieszanymi z wodą, których spoiwem jest mleko wapienne, kazeina, klej, olej, żywice, woski, jajo całe lub żółtko;

Al secco to technika stosowana powszechnie w starożytności, od XV w. zastąpiona głównie we Włoszech przez fresk; od XVIII w. ponownie popularna; w XVII-XIX w. często stosowano technikę mieszaną;

.

technika malarska matura historia sztuki

Święta Anna, malowidło z Faras w technice al secco, VIII-IX w., Muzeum Narodowe w Warszawie

.

mozaika – technika dekoracyjna zaliczana do malarstwa monumentalnego, polega na układaniu wzoru z drobnych, różnego kształtu barwnych kamieni, szkła i ceramiki na odpowiednio przygotowanym podłożu (świeża zaprawa wapienna, cement); poszczególne płytki mozaiki nazywa się tesserami. Mozaika daje efekty zbliżone do malarstwa, odznacza się niezwykłą trwałością, dzięki czemu znalazła zastosowanie głównie jako dekoracja architektoniczna; używana jest również do zdobienia wyrobów rzemiosła artystycznego;

Mozaika znana była w czasach starożytnych w Azji Mniejszej i w basenie Morza Śródziemnego; okres pełnego rozwoju i rozkwitu tej techniki przypada na I w. w Rzymie. Z Rzymu technikę mozaikową przejęła sztuka wczesnochrześcijańska a potem rozwinęła ją sztuka bizantyjska. Była popularna również we Włoszech. Ponowne zainteresowanie mozaiką datuje się od XIX w.;

.

witraż – technika malarska zaliczana do malarstwa monumentalnego oraz nazwa kompozycji wykonanej z barwnego szkła okiennego, złożonej z kawałków szkła łączonych ramkami ołowianymi i osadzanych między żelaznymi sztabami, dzielącymi je na kwatery; stanowi wypełnienie otworu okiennego;

Witraż znany w był już starożytności, rozpowszechnił się w średniowieczu; rozkwit tej techniki przypada na XIII w. we Francji; od XVI w., później sztuka witrażu podupadła, a jej odnowa nastąpiła w okresie secesji (w Polsce np. witraże S. Wyspiańskiego, J. Mehoffera);

.

technika malarska matura historia sztuki

gotyckie witraże (i polichromie) w Sainte Chapelle w Paryżu

.

sgraffito – technika dekoracyjnego malarstwa ściennego, polegająca na pokryciu muru kilkoma (najczęściej dwiema) warstwami barwnego tynku i na częściowym zeskrobywaniu wilgotnych warstw górnych za pomocą ostrych narzędzi, w ten sposób w wydrapanych partiach odsłania się kolor warstwy dolnej i powstaje dwu- lub kilkubarwna kompozycja, oparta najczęściej na ornamencie geometrycznym; stosowana zwykle w dekoracji fasad w architekturze włoskiej i środkowo-europejskiej okresu renesansu aż po wiek XVIII

 

Malarstwo tablicowe i sztalugowe:

enkaustyka – antyczna technika malarska, w której spoiwem jest wosk pszczeli; pigment wymieszany z woskiem nakładano ogrzewanymi szpachlami lub na gorąco pędzlami; cechuje ją trwałość barwy, odporność na wilgoć, ulega jednak ujemnym wpływom zbyt wysokiej temperatury topiąc się;

Enkaustyka to technika znana i doprowadzona do doskonałości w Egipcie (portrety z Fajum), I i II w. n.e., w Grecji i Rzymie, zarzucona prawie całkowicie w średniowieczu.

.

technika malarska historia sztuki matura

portrety z Fajum wykonane w technice enkaustyki (I-II w.)

.

tempera – technika malarska, najpospolitsza i najtrwalsza obok woskowej, w której pigment łączono z dowolnym spoiwem emulsyjnym (jajko, żywica, oleje, tłuszcze lub wosk); zwłaszcza tzw. tempera jajeczna cieszyła się dużą popularnością;

Tempera była znana od starożytności, szeroko stosowana w średniowieczu, popularna aż do końca XV w.

.

olej (technika olejna) – technika malarska polegająca na posługiwaniu się farbami olejnymi, w których spoiwem jest głównie olej lniany (rzadziej makowy lub inny); za podłoże malarskie służą najczęściej: drewno, płótno, blacha, rzadziej papier lub pergamin; zaletą tej techniki jest jej trwałość, łatwość uzyskiwania intensywnych, nasyconych barw i możliwość wprowadzania zmian i poprawek;

Pierwsze wzmianki o technice olejnej pochodzą z okresu starożytności; farby olejne stosowano sporadycznie również w średniowieczu; w powszechne użycie technika ta weszła w XV w. w Niderlandach, rozpowszechniając się następnie w innych krajach Europy i wypierając technikę tempery.

akwarela – technika malarska (oraz obraz wykonany w tej technice), posługująca się farbami akwarelowymi (wodnymi) kładzionymi najczęściej na papierze lub pergaminie; farba tworzy cienką przezroczystą warstwę, przez którą przebija kolor podłoża; jest to technika wymagająca dużej precyzji ze względu na trudności dokonywania poprawek;

Akwarela występowała już w starożytnym Egipcie i Grecji, w malarstwie ściennym rzymskim, w katakumbach wczesnochrześcijańskich, a następnie już tylko w iluminatorstwie (malarstwie książkowym); w okresie renesansu używana była do rysunków i szkiców przygotowawczych; pojawiła się wówczas – wyjątkowa na tle ówczesnego malarstwa – akwarela wielobarwna (np. A. Dürer), która miała już cechy techniki zupełnie odrębnej. Rozwój akwareli jako techniki samodzielnej przypada na XVII-XIX w.; w Polsce akwarela pojawiła się w okresie oświecenia;

.

historia sztuki technika malarska matura

Piotr Michałowski, “Stajenny kiełznający perszerony” (1845-1848), akwarela na papierze, Muzeum Narodowe w Krakowie

.

pastel – technika malarska (oraz kompozycja wykonana tą techniką) posługująca się farbami uformowanymi w cienkie, miękkie pałeczki z pigmentów, kredy, gipsu i małej ilości spoiwa (gł. gumy tragantowej); mająca charakter pośredni między rysunkiem a malarstwem; obrazy wykonane pastelem odznaczają się jasnymi, delikatnymi, miękko przenikającymi się kolorami; barwy ich nie ulegają zmianom z biegiem czasu;

Pastel znany od XV w. jako odrębna technika w malarstwie i rysunku, rozwinął się zwłaszcza w XVIII w., szczególnie we francuskim malarstwie portretowym i rodzajowym; jego ponowny rozkwit nastąpił na przełomie XIX i XX w., zwłaszcza wśród symbolistów.

HISTORIA SZTUKI MATURA VADEMECUM KOMPENDIUM REPETYTORIUM TESTY

gwasz – nieprzezroczysta farba wodna z domieszką kredy lub bieli ołowiowej, nadającej głównie właściwości kryjące; jako spoiwa używa się zazwyczaj gumy arabskiej; gwasz po wyschnięciu jaśnieje i daje efekt zbliżony do pasteli; za podłoże służy papier barwny lub biały, pergamin i kość słoniowa;

Gwasz był stosowany w Europie od średniowiecza (iluminacje), rozpowszechnił się w XVII i XVIII w. w malarstwie miniatur portretowych.

.

***

Na koniec obiecany BONUS! Klikając w ten link, możesz pobrać tabelkę z podsumowaniem wszystkich przedstawionych technik oraz wykorzystywanych w nich rodzajów spoiwa i podłoża. Dzięki niej już nigdy nie będziesz się zastanawiać, co składało się na daną technikę i jak należy sformułować jej definicję. Enjoy!

Jeśli wpis i tabelka są według Ciebie przydatne wyślij tę stronę znajomemu, któremu również mogą pomóc zdać maturę.

.

♦Terminy zostały zaczerpnięte w całości lub zaadaptowane na podstawie definicji pochodzących ze Słownika terminologicznego sztuk pięknych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2017.

 

.

.