techniki zdobnicze - historia sztuki

Techniki zdobnicze, które trzeba znać do matury

Każdy maturzysta wie, że do egzaminu z historii sztuki należy opanować podział malarstwa ze względu na różne czynniki tj. podłoże, format czy przeznaczenie dzieła oraz podstawowe techniki malarskie. Znacznie gorzej jest jednak ze świadomością technik zdobniczych przewijających się w każdej dziedzinie sztuki i, w rzeczywistości, równie istotnych w kontekście matury. Aby raz na zawsze rozwiać Twoje wątpliwości odnośnie pojęć z zakresu zdobnictwa, które należy znać postanowiłam zebrać te kluczowe w jednym wpisie. Wystarczy, że nauczysz się ich i będziesz w stanie choć pobieżnie rozpoznać je w konkretnym dziele, aby móc zidentyfikować daną technikę na zdjęciu w arkuszu lub użyć pojęcia w swoim opisie i uczynić go automatycznie dużo bardziej precyzyjnym. Jednymi z najpopularniejszych sposobów dekoracji są: relief, czyli płaskorzeźba występująca w architekturze a niekiedy jako uzupełnienie większej rzeźby pełnoplastycznej oraz złocenia, jednak lista ważnych i popularnych technik zdobniczych jest dużo dłuższa i prezentuje się następująco:

 HISTORIA SZTUKI MATURA VADEMECUM KOMPENDIUM REPETYTORIUM TESTY

.

chryzelefantyna – technika rzeźbiarska i zarazem zdobnicza polegająca na zastosowaniu złota i kości słoniowej w posągach montowanych na drewnianej konstrukcji; złota blacha, która mogła być też inkrustowana kamieniami półszlachetnymi, pastą szklaną lub polichromowana (oba pojęcia wyjaśnione niżej) stanowiła okładzinę szat, włosów i akcesoriów postaci, a płytki z kości słoniowej stosowano do obłożenia twarzy i obnażonych części ciała; technika ta była rozpowszechniona w Grecji w okresie klasycznym i stosowana głównie w kolosalnych posągach kultowych tj. posąg Ateny Partenos z Partenonu lub posąg Zeusa Olimpijskiego – słynne dzieła dłuta Fidiasza;

polichromia – dekoracja malarska rzeźby i wyrobów rzemiosła artystycznego polegająca na pokrywaniu dzieła barwną powłoką, znana i popularna w starożytności; najpopularniejsze było polichromowanie rzeźb wykonywanych w drewnie; drugi rodzaj polichromii to wielobarwne malowidła zdobiące ściany, stropy lub sklepienia budowli;

mozaika – technika dekoracyjna zaliczana do malarstwa monumentalnego, polegająca na układaniu wzoru ornamentalnego lub obrazu z drobnych, różnokształtnych barwnych kamieni, szkła i ceramiki na odpowiednio przygotowanym podłożu (np. świeża zaprawa wapienna, cement); mozaika daje efekty zbliżone do malarstwa, odznacza się niezwykłą trwałością, dzięki czemu znalazła zastosowanie jako dekoracja architektoniczna, używana również do zdobienia wyrobów rzemiosła artystycznego; technika była znana już w starożytności, jej wyraźny rozkwit nastąpił w sztuce wczesnochrześcijańskiej i bizantyjskiej;

techniki zdobnicze - historia sztuki

inkrustacja – barwne zdobienie powierzchni kamiennej, metalowej lub z innego twardego materiału (także drewna) różnymi, zwykle cenniejszymi, materiałami, jak np. kość słoniowa, metale, kamienie szlachetne i półszlachetne, masa perłowa itp.; technika ta była znana już w starożytności, stosowano ją często do dekoracji ścian lub w celu „ożywienia” posągów przez inkrustowanie oczu kamieniami;

intarsja – technika zdobnicza polegająca na tworzeniu obrazu przez wykładanie powierzchni przedmiotów drewnianych innymi gatunkami drewna, czasem lekko barwionymi; polega na wycinaniu w powierzchni dekorowanego przedmiotu fragmentów, które następnie mają być uzupełnione innym drewnem; jest to technika dekoracyjna szczególnie popularna w meblarstwie, rozwinięta w okresie renesansu i baroku;

grawerowanie (rytowanie) – technika zdobnicza polegająca na wykonywaniu w metalu lub metalu szlachetnym wklęsłych bądź wypukłych rysunków/ inskrypcji za pomocą specjalnych rylców lub innych narzędzi, również środków chemicznych;

repusowanie (trybowanie) – technika zdobnicza wykorzystywana do dekoracji wyrobów z blachy polegająca na wykuwaniu na zimno (puncami lub młotkami) i bez użycia modelu odpowiedniej formy; w technice tej można uzyskać naczynie o różnorodnych kształtach lub dekoracje o strukturze reliefu; technikę tę stosowano od starożytności aż po wiek XIX;

granulacja – technika złotnicza polegająca na wykonywaniu ornamentów z bardzo drobnych kuleczek (tzw. granulek) złotych lub srebrnych, nalutowanych na powierzchnię przedmiotów; ornamenty granulowane mają przeważnie charakter geometryczny; technikę granulacji stosowano w starożytności (w Etrurii osiągnęła niedościgłe wyżyny techniczne);

filigran – technika zdobnicza wchodząca w zakres złotnictwa polegająca na wykonywaniu ornamentu lub całego przedmiotu z bardzo cienkich drucików złotych lub srebrnych, często w połączeniu z granulacją; kompozycja z obłych lub graniastych drucików wyginanych i lutowanych w formie spiral, wolut, kół, łańcuszków, motywów roślinnych, zoomorficznych itp.; tworzy delikatny wzór ażurowy; znana już w starożytności, popularna w renesansie;

niello – technika zdobienia przedmiotów metalowych, stosowana w złotnictwie; wzór wyryty w metalu wypełnia się pastą złożoną z siarczków srebra, miedzi i ołowiu, a następnie poddaje polerowaniu w celu uzyskania granatowego, czarnego lub szafirowo-czarnego rysunku, kontrastującego z tłem; technika znana od starożytności, szczególnie popularna w średniowieczu, np. do dekoracji naczyń liturgicznych i innych obiektów rzemiosła artystycznego;

emaliowanie (emalierstwo) – technika zdobienia wyrobów metalowych za pomocą barwnych powłok ze sproszkowanego szkła stopionego w wysokiej temperaturze;

glazurowanie (szkliwienie) – technika zdobnicza polegająca na nanoszeniu na surową cegłę lub ceramikę cienkiej warstwy szkliwa, która po wypaleniu tworzy szklistą powłokę, bezbarwną lub kolorową;

majolika – wyrób fajansowy, wypalana glina z domieszką wapna kryta barwnymi polewami, najsłynniejszy przykład dekoracji wykonanych w tej technice to figurki niemowląt w tondach Ospedale degli Innocenti we Florencji;

sztukateria – technika dekoracyjna polegająca na zastosowaniu stiuku, czyli materiału zdobniczego nakładanego na ściany i elementy architektoniczne wnętrz (rzadziej elewacji); w skład stiuku wchodzi wapno, piasek marmurowy, gips, klej i barwniki; kształtuje się z niego motywy figuralne (np. putta, maszkarony), ornamentalne, a nawet architektoniczne (np. pilastry, gzymsy), może być jedno- i wielobarwny, a także złocony, barwiony; doskonale imituje marmur; technika stosowane w architekturze od starożytności, upowszechniła się w okresie renesansu i baroku;

iluminowanie – technika zdobienia ksiąg lub dokumentów rękopiśmiennych za pomocą barwnych ilustracji przedstawieniowych lub ornamentalnych; popularna w okresie średniowiecza;

.

Definicje przytoczone za lub sporządzone na podstawie Słownika terminologicznego sztuk pięknych, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2007.

* Zdjęcie główne: fragment części centralnej Ołtarza Mariackiego autorstwa Wita Stwosza – figury pozłacane i polichromowane.