Materiał, który należy opanować do matury z historii sztuki jest bardzo obszerny. Jak już na pewno wiesz, w historii sztuki, tak jak w historii wyróżniamy duże jednostki czasowe, czyli epoki. Następnie wśród większych epok tj. starożytność, średniowiecze, nowożytność, nowoczesność i współczesność można wskazać mniejsze style, kierunki lub nurty. Przykładowo średniowiecze dzielimy na sztukę przedromańską, romańską i gotycką. Najlepiej poznawać je chronologicznie, przechodząc od ogółu do szczegółu. Jednak to, co może się wydawać proste w teorii często stanowi wyzwanie w praktyce. Jak więc uczyć się nowych epok i stylów szybko i skutecznie? Kiedy wiedzieć, że umie się już wystarczająco dużo i można przejść do kolejnego etapu?
Oto 5 niezawodnych kroków do skutecznego opanowania każdej epoki:
.
Krok 1: Wybierz źródła i swoją „bazę”
Oczywiście, żeby zacząć naukę trzeba mieć z czego się uczyć, ale tak naprawdę w tym punkcie mam na myśli to, że musisz sam(a) sobie wyznaczyć granice. Inaczej grozi ci utknięcie w starożytności lub innej epoce na kilka długich miesięcy, ponieważ ilość publikacji na temat każdego z dużych okresów historii sztuki i jego podokresów jest ogromna. Można wiecznie coś doczytywać.
Jeśli już masz wybrane materiały do nauki sprawa jest dużo prostsza – twoją bazą od tego momentu jest wybrana książka, najlepiej przekrojowa, bądź inne opracowanie (tu polecam zwłaszcza moje Vademecum „Matura z historii sztuki” lub kurs online „Historia sztuki w pigułce”). W oparciu o tę bazę będziesz pracować, robić notatki i analizy. Ustal sobie, że w momencie, gdy naprawdę porządnie przerobiła/eś część poświęconą danej epoce w twoich materiałach bazowych możesz już przejść do kolejnego okresu.
Czasem dobrze sprawdza się metoda łączona, zachęcam np. do pracy z Vademecum i jednoczesnego czytania rozdziału z „O sztuce” Ernsta Gombricha poświęconego przerabianej epoce (tu polecam też inne książki). Dzięki temu masz te same informacje wypunktowane, czyli podane w formie zbiorczej oraz w formie narracyjnej, która wielu osobom pozwala jeszcze lepiej je utrwalić. Możesz też odsłuchiwać lekcje z kursu i potem zaglądać do Vademecum dla podsumowania i uporządkowania informacji. Konfiguracja jest dowolna, warto łączyć źródła, ale stawiając sobie granice, aby utrzymać odpowiedni rytm nauki.
.
Krok 2: Zapoznaj się z kontekstem epoki
Kontekst epoki to szereg czynników pozaartystycznych, które w danym okresie historycznym wywarły wpływ na sztukę. Najczęściej kontekst jest wypadkową wielu elementów. Składają się na niego m.in. położenie geograficzne, ustrój, ekonomia, dominująca ideologia i/lub religia oraz wydarzenia historyczne. Więcej o kontekście i jego znaczeniu pisałam w tym artykule.
Nie musisz doskonale znać wszystkich elementów kontekstu, ale należy kojarzyć te główne czynniki, które wpłynęły na rozwój nowego kierunku czy tak radykalną zmianę jak koniec jednej dużej epoki i początek drugiej. Innymi słowy, powinnaś / powinieneś z łatwością wymieć dwa lub trzy powody, które przyczyniły się, np. do rozwoju gotyku w Europie po wiekach dominacji romanizmu oraz wyjaśnić, co takiego wydarzyło się na poziomie mentalności, filozofii i kultury, że po gotyku pojawił się renesans, który zapoczątkował zupełnie nowy rozdział w historii ludzkości pt. „Nowożytność”. Ta wiedza przyda ci się szczególnie, gdy będziesz pisać wypracowanie maturalne, za które można zdobyć aż 20 punktów.
Krok 3: Poznaj cechy ogólne sztuki w danym okresie
Każda epoka, a tym bardziej każdy styl czy mniejszy kierunek, mają swoje cechy charakterystyczne, które w znacznej mierze są wspólne dla większości dzieł z tego okresu. Zanim przejdziesz do nauki cech pojedynczych dzieł zwróć uwagę na to jaki charakter ma sztuka w przerabianej przez ciebie epoce lub stylu, np. czy dominują w niej jakieś tematy lub sposoby ujęcia tematów. W malarstwie szukaj tendencji występujących w najbardziej uniwersalnych kategoriach jak choćby portret. Sprawdź też czy występują jakieś schematy kompozycyjne lub typowe dla tego okresu założenia architektoniczne. Bądź czujna/y na nowe pojęcia, które zaczynają pojawiać się już od początku, gdy poznajesz daną epokę. Oto lista rzeczy, na które należy zwrócić szczególną uwagę:
Jeśli uczysz się z moim kursem lub Vademecum wszystko to jest wytłumaczone na początku każdego nowego działu. Jeśli natomiast wybrała/eś inne źródło upewnij się, że zawiera ono choćby krótkie wprowadzenie do epoki i jej cech.
.
Krok 4: Przejdź do nauki dzieł (i twórców)
Dopiero po zapoznaniu się z kontekstem i cechami ogólnymi epoki zacznij skupiać się na najważniejszych dziełach i ich twórcach. Ze zgromadzoną wcześniej wiedzą będzie ci dużo łatwiej przyswoić bardziej szczegółowe informacje i od początku dostrzegać cechy epoki w konkretnych obiektach. Oczywiście oprócz nich będą one posiadały też swoje cechy szczególne. Będziesz musiał(a) zgłębić nieco bardziej temat lub zapoznać się z nową techniką artystyczną, ale mocne podstawy pozwolą ci zrobić to znacznie szybciej. Ponadto, dzięki tej wiedzy sprawniej zauważysz związki między dziełami z tego samego okresu i wskażesz różnice formalne w stosunku do dzieł z innych epok. A jeśli zastanawiasz się, co konkretnie należy wiedzieć na temat kluczowych obiektów spójrz na listę poniżej.
PS: Jeśli chodzi o datowanie, nie musisz troszczyć się o szczegóły. Przyjmuje się, że dzieła powstałe przed wiekiem XIX datujemy z dokładnością co do wieku a te późniejsze co do półwiecza. Więcej na temat datowania znajdziesz tutaj.
.
Krok 5: W czasie nauki notuj i ćwicz jak najwięcej
To ostatni, ale bardzo ważny krok. Samo przerabianie lekcji, prezentacji czy rozdziałów w książce nie da ci tyle, co jednocześnie robione własne notatki bądź fiszki. Gdy je robisz twój mózg lepiej zapamiętuje i od razu porządkuje informacje. To fakt potwierdzony naukowo! Zdobytą wiedzę najlepiej też od razu stosować w praktyce. Przykład: właśnie przeczytała/eś analizę „Doryforosa” Polikleta? Spójrz teraz na inne dzieło tego autora lub artysty z tej samej epoki. Może to być Praksyteles i jego „Apollo z jaszczurką”. Spróbuj zidentyfikować temat dzieła, podać jego źródło ikonograficzne, znaleźć trzy cechy formalne, które łącza go z „Doryforosem” (a może coś wyraźnie różni te dwie rzeźby?). Zastanów się nad ekspresją i interpretacją dzieła. Udało ci się znaleźć te elementy? Brawo, właśnie wykonała/eś samodzielnie analizę rzeźby! Ćwiczenie czyni mistrza, rób to jak najczęściej. Gdy tą metodą opracujesz już kilka epok, możesz zacząć ćwiczyć pisanie wypracowań.
Jeśli zastosujesz się do tych wskazówek i nie pominiesz żadnego kroku możesz być pewna / pewien, że bardzo szybko zobaczysz efekty i zaoszczędzisz sporo czasu.
..
.