matura historia sztuki kanon wiadomosci

Ile trzeba wiedzieć o artystach i dziełach, żeby dobrze zdać maturę

Decyzja o zdawaniu matury z historii sztuki i zapoznanie się z programem do przerobienia to dopiero pierwszy krok w nauce tego przedmiotu. Po tym jak już zorientujesz się w ogólnych zasadach, zgromadzisz materiały i zaczniesz z nimi pracować natychmiast pojawi się wielkie pytanie: ile właściwie muszę wiedzieć o konkretnej budowli, rzeźbie czy obrazie lub ich twórcach, żeby poradzić sobie na maturze? Są przecież dzieła tak ważne, że powstają o nich całe książki liczące po kilkadziesiąt a nawet kilkaset stron, nie mówiąc o biografiach i monografiach artystów. Co – i ile – musisz wiedzieć dajmy na to o Rafaelu czy Van Goghu, żeby nie tylko udzielić poprawnej odpowiedzi, ale do tego zebrać jak najwięcej punktów? Na te pytania odpowiem szczegółowo w niniejszym wpisie. Przeczytaj go uważnie, pomoże Ci to uczyć się szybciej i skuteczniej.

Zaczynamy od razu od konkretu, czyli od wiadomości niezbędnych dla rozpoznania i poprawnego opisu dzieła.

Dzieło

1. Informacje ogólne:

– nazwisko + imię (lub pierwsza litera imienia) artysty – W tej kwestii pojawia się często sporo wątpliwości, a tak naprawdę zasada jest prosta: gdy pada pytanie o twórcę należy zawsze podać pełne nazwisko i imię lub jego pierwszą literę. Samo nazwisko nie jest akceptowane, chyba że twórca posługiwał się pseudonimem lub był kojarzony w konkretny sposób, np. Caravaggio, Tycjan, Giambologna, Wols, Christo itp. W pozostałych przypadkach musimy podać chociaż inicjał imienia, aby uniknąć pomyłek pomiędzy artystami o takim samym lub bardzo podobnym nazwisku, np. Aleksander Gierymski i Maksymilian Gierymski to zupełnie różni malarze tak samo jak Claude Monet et Édouard Manet. Jeszcze jedna ważna uwaga: drobne literówki, zwłaszcza w obcych nazwiskach są dopuszczalne, dopóki sprawdzający jest w stanie wywnioskować o kogo chodzi i nie pomylisz nazwiska z innym (tutaj też podawanie imienia lub jego pierwszej litery mogą pomóc i rozwiać ewentualne wątpliwości).

– tytuł dzieła (malarstwo/rzeźba) – Tytuły obrazów i rzeźb najlepiej jest oczywiście zapamiętywać dokładnie, ale jeśli jest to tytuł przetłumaczony z innego języka istnieje również pewien margines, np. słynna grafika Goi funkcjonuje w różnych wersjach i wszystkie są poprawne: „Gdy rozum śpi, budzą się demony”, „Kiedy rozum śpi, budzą się upiory”, „Gdy rozum śpi, budzą się potwory”.

– nazwa budowli i miejsce – W przypadku architektury musimy oczywiście znać nazwę budowli lub pod jakim jest wezwaniem, jeśli chodzi o architekturę sakralną, ale jeszcze ważniejsze jest, by pamiętać zawsze o podawaniu miejsca. Jeśli w zadaniu pytanie o miejsce nie jest rozdzielone z nazwą budowli oznacza to, że powinno być jej integralną częścią. Piszemy zawsze, nawet przy najbardziej oczywistych budowlach: Partenon w Atenach, wieża Eiffela w Paryżu, kościół śś. Piotra i Pawła w Krakowie, itd.

– czas powstania – Zwykle wystarcza bardzo ogólne określenie, czyli przy dużych epokach (od starożytności do klasycyzmu) jest to wiek, a od XIX wieku należy być w stanie zadatować dzieło co do półwiecza i kierunku, który reprezentuje. W nielicznych przypadkach trzeba znać konkretną datę, jeśli jest wyjątkowo ważna, np. 1907 – „Panny z Awinionu” Pabla Picassa – początek kubizmu. Wszystko, co musisz wiedzieć o chronologii i datach w historii sztuki znajdziesz w tym wpisie.

Kurs "Historia sztuki w pigułce"

– technika artystyczna + ewentualnie zastosowana technika lub techniki zdobnicze – Zastrzegam, że nie przy każdym dziele, ale tam, gdzie technika jest ważna lub nowa warto ją znać. W większości przypadków wystarczy jednak kojarzyć, że w sztuce wczesnochrześcijańskiej dominuje mozaika, w średniowieczu tempera na desce a od XVI/XVII wieku olej na płótnie. Gdy uczysz się rzeźby lub rzemiosła artystycznego zwracaj uwagę na zastosowane techniki zdobnicze. Ich pełną listę znajdziesz tutaj.

– gatunek malarski, temat i jego źródło ikonograficzne – Musisz wiedzieć, czy dany obraz to akt, pejzaż, scena rodzajowa czy może scena biblijna (tutaj znajdziesz wpis o gatunkach) a do tego potrafić rozpoznać kluczowe postaci i podać skąd pochodzą (wpis o źródłach ikonograficznych).

– wydarzenie historyczne, do którego się odwołuje – Przy dziełach o tematyce historycznej lub odwołujących się do wydarzeń historycznych, upamiętniających je, należy kojarzyć dane wydarzenie.

– fundator – czyli osoba lub instytucja, która zasponsorowała stworzenie danego dzieła. W historii sztuki istnieje sporo dzieł powstałych na zlecenie papieży, władców czy możnych mieszczan, przy tych kluczowych trzeba znać ich nazwiska. Jeśli uczysz się z moim kursem lub Vademecum wszystkie są w nich zawarte i nie musisz już szukać tych informacji na własną rękę.

– muzeum / miejsce przechowywania – Oczywiście chodzi tylko o te najważniejsze dzieła i kilka najważniejszych muzeów w Europie oraz USA. Przy niektórych dziełach jest to dosyć intuicyjne, np. przedstawiciele początków renesansu włoskiego są głównie w Galerii Uffizi we Florencji a francuskiego romantyzmu w Luwrze w Paryżu, ale zdarza się sporo wyjątków, na które trzeba zwracać uwagę.

 

2. Informacje dotyczące epoki / stylu:

– przynależność i cechy stylowe – To tak naprawdę kluczowa informacja, ponieważ często nie trzeba nawet rozpoznawać autora czy podawać tytułu a jedynie kierunek, a ten rozpoznasz po cechach formalnych i stylowych. Ponadto ogromnie ważną częścią matury jest analiza formalna, której poświeciłam już wiele wpisów z przykładami oraz bardzo szczegółowy webinar, o tym jak dobrze analizować dzieła. W wielkim skrócie napiszę, czym się różnią cechy formalne od stylowych, a właściwie jak się ze sobą łączą.

Cechy formalne to w większości elementy czysto „techniczne”, czyli dotyczące sposoby przedstawienia danej postaci lub sceny w dziele. W malarstwie składają się na nie kompozycja, kolorystyka, światło i światłocień. W rzeźbie mamy jeszcze fakturę. To ogólny zestaw cech, który jest ograniczony i pojawia się w różnych epokach, ale często każda z epok wykorzystuje go na inny sposób, w celu osiągnięcia innego efektu końcowego (ekspresji dzieła). I tu wkraczają cechy stylowe, czyli taki ich zestaw, który definiuje przynależność dzieła do pewnego konkretnego stylu, np. kompozycja złożona i dynamiczna, wieloosiowość i liczne linie diagonalne, nasycone kolory oraz ostre sztuczne światło wskazują na barok. Twoim zadaniem jako maturzysty jest umieć to zidentyfikować i opisać.

– „cechy szczególne” – Zasada podana powyżej obowiązuje i sprawdza się przy znacznej większości dzieł z kanonu, ale bywają dzieła wykraczające poza swoją epokę czy styl, przełomowe bądź po prostu wymykające się wszelkim łatwym klasyfikacjom i przy nich należy zwracać uwagę na te cechy szczególne, np. William Turner to artysta, który maluje szybkimi wyrazistymi pociągnięciami pędzla sporo wcześniej niż impresjoniści. Zapamiętując te wiadomości zadawaj sobie zawsze pytanie pomocnicze: jaki był wpływ tego dzieła na historię sztuki? Jeśli duży oznacza to, że te cechy są bardzo ważne.

Zanim przejdziemy do artystów nie mogę nie poświecić chwili bardzo istotnej rzeczy jaką jest kontekst rozwoju sztuki, która nie powstają w pustce ani z niczego, a jest zawsze mocno związana z historią, religią, kulturą i gospodarką. Co trzeba wiedzieć konkretnie z tego zakresu?

Epoka lub kierunek

– kontekst – To ogromnie ważny element historii sztuki, który bywa najczęściej zaniedbywany przez maturzystów, zwłaszcza tych uczących się samodzielnie. Kontekst to „zaplecze” sztuki, wszystko co na nią wpłynęło. Ma on bardzo różne wymiary: historyczny, geograficzny, polityczny, religijny i gospodarczy. W zależności od epoki i kierunku różne czynniki oddziałują na sztukę z różną siłą. Na początku poznawania nowego okresu koniecznie zwracaj na nie uwagę. Oto kilka przykładów: politeizm egipski i położenie wzdłuż Nilu → rozwój sztuki egipskiej; narodziny humanizmu, rozwój nauk matematycznych i przyrodniczych, fascynacja antykiem → rozwój renesansu, reformacja w Kościele katolickim → rozwój baroku itd. Bardziej szczegółowe omówienie tego zagadnienia znajdziesz w tym wpisie.

– ramy czasowe – Tak jak w przypadku konkretnych dzieł określamy je, co do wieku lub półwiecza.

– „wielkość” i terytorium – Brzmi enigmatycznie, ale chodzi po prostu, o to w jakim kraju narodził się dany styl lub kierunek oraz czy i gdzie jeszcze się później rozwijał.

– główni przedstawiciele – Zwłaszcza przy małych zjawiskach ważni są ich prekursorzy, plus kilku czołowych twórców.

– główne zasady, manifesty itp. – Tutaj także przede wszystkim, gdy chodzi o kierunki XIX i XX-wieczne o bardzo precyzyjnych zasadach, często obudowane teorią artystyczną, np. futuryzm ze słynnym „Manifestem futuryzmu” zredagowanym przez Filippa Tommasa Marinettiego.

Docieramy w końcu do największej pułapki w nauce historii sztuki. Kto nie zabrnął chociaż raz w czytanie biografii artysty i wyszukiwanie ciekawych anegdotek, o tym czy innym malarzu zamiast uczyć się konkretów i cech formalnych? 😉 Oczywiście, że przyjemniej jest czytać historie o barwnym życiu Caravaggia czy van Goghu odcinającym sobie ucho, ale to nie pomoże Ci na maturze a może nawet zaszkodzić. Jak? Najgorsze, co możesz zrobić w wypracowaniu to zacząć rozpisywać się o biografii artysty albo używać ładnych, ale bardzo ogólnikowych określeń, o tym jak to „wielkim artystą był” zamiast skupić się na stylu twórcy, dowodach jego przynależności do epoki i samym dziele! Jeśli chcesz, aby Twoja nauka była skuteczna, a tym bardziej, jeśli masz mało czasu do matury, skup się na tym, co niezbędne a biografie traktuj jak przyjemny, ale tylko dodatek.

HISTORIA SZTUKI MATURA VADEMECUM KOMPENDIUM REPETYTORIUM TESTY

Artysta

– kiedy tworzy i do jakiej epoki / stylu / kierunku należy – To oczywiście podstawa, ale przypominam, ponieważ wiele osób nie pisze, o tym wyraźnie i szczegółowo w wypracowaniu! Jak powinien brzmieć dobry początek akapitu w wypracowaniu? Na przykład tak: Obraz „Wenus z Urbino” autorstwa Tycjana, XVI-wiecznego malarza renesansowego, przedstawiciela koloryzmu weneckiego, jest doskonałym przykładem…”. To jest konkret! 😉

– skąd pochodził, gdzie działał – Czasem to ten sam kraj lub region a czasem zupełnie inny, np. Hans Holbein Młodszy, przedstawiciel szkoły niemieckiej w renesansie, swoje najważniejsze dzieła stworzył w Anglii dla króla Henryka VIII.

– czy przechodził przez jakieś fazy w swojej twórczości – Najlepszy przykład do Pablo Picasso, u którego kubizm był tak naprawdę krótkim – ale bardzo ważnym – epizodem w bogatej twórczości.

– wyróżniki jego stylu / „ulubiona” technika lub temat / coś, co wynalazł i wprowadził do sztuki – Wyróżnikiem stylu może być, np. sposób malowania. Popatrz chociażby na bryłowate, lekko skubizowane ciała u Giotta i bardzo silne, muskularne u Michała Anioła. Edgar Degas jest kojarzony z tematami baletu i wyścigów konnych, z kolei Leonardo da Vinci wprowadził do malarstwa sfumato. To wszystko cechy, które wyróżniają danego artystę na tle innych.

Spójrz na zadanie poniżej. W arkuszu maturalnym może się pojawić polecenie, by rozpoznać o kogo chodzi na podstawie mini-biografii. Czasem jest wersja łatwiejsza z podpowiedziami i wymienionym tytułem słynnego dzieła, a czasem trudniejsza bez podpowiedzi. Staraj się uczyć tak, by być w stanie bez problemu rozpoznać artystę, po tych kilku informacjach.

To tyle rad z mojej strony. Możesz być pewna/y, że jeśli je zastosujesz poradzisz sobie na maturze doskonale. Wszystkie moje materiały do nauki są konstruowane według tych zasad, dlatego wiedza jest skondensowana w pigułce najważniejszych informacji zebranych właśnie pod kątem matury. W nauce do egzaminu ogromnie ważne jest, by nie tracić czasu na rzeczy poboczne, dlatego zwracaj uwagę na te momenty, gdy zaczynasz odsuwać się od tematu i staraj zawsze wracać na tor przyswajania ważnych i sprawdzonych informacji. Powodzenia!

.

.