opis budowli architektura schemat matura historia sztuki

Analiza architektury świeckiej – schemat i przykłady

Po wskazówkach dotyczących analizy malarstwa, rzeźby i architektury sakralnej przyszedł w końca czas na analizę architektury świeckiej, do której zaliczamy wszystkie budowle nie pełniące funkcji świątynnej. Mimo że w historii sztuki architektura sakralna zajmuje wyjątkowo ważne miejsce, choćby ze względu na to, że większość wielkich stylów ma swoje początki w rozwiązaniach architektonicznych wprowadzanych przy budowie wszelkiego rodzaju świątyń, architektura świecka to równie bogata część dziejów sztuki. Ponadto w tej sferze obserwujemy dużo większą różnorodności, ponieważ budowle świeckie mogą pełnić wiele funkcji. Oto one:

 

mieszkalna / rezydencjonalna: zamki, pałace, wille, kamienice, bloki etc.

publiczna (czasem także kulturalna): teatry i opery, cyrki, ratusze, parlamenty, muzea, biblioteki, banki

użytkowa: dworce i lotniska, obiekty handlowe, biurowce, fabryki, mosty i akwedukty

 

W większości przypadków funkcja mocno wpływa także na formę budowli, a jeśli do tego dodamy przemiany stylowe na przestrzeni czasu szybko okaże się, że jest wiele do analizowania. W tym artykule pokażę Ci jak do tej analizy podejść na przykładzie trzech budowli ze skrajnie różnych epok i o różnym przeznaczeniu. Dzięki temu będzie Ci łatwiej wykonać podobną analizę w odniesieniu do innych budowli świeckich. Poniżej załączam ogólny schemat opisu architektury, który jeszcze lepiej pomoże Ci ćwiczyć analizę samodzielne (aby pobrać pdf kliknij w tabelkę).

opis budowli architektura schemat matura historia sztukiopis budowli architektura schemat matura historia sztuki

Przykłady analizy architektury świeckiej

opis budowli architektura schemat matura historia sztuki

Koloseum w Rzymie

Rzymskie Koloseum, czyli amfiteatr Flawiuszów, to budowla o funkcji publicznej i rozrywkowej wzniesiona w I w. przez cesarza Wespazjana i jego syna Tytusa. Jest to budynek na planie centralnym o kształcie elipsy, składający się z pięciu kondygnacji, z czego cztery są nadziemne a jedna podziemna. Centrum konstrukcji stanowi duża arena, którą okala pojemna widownia. W architekturze Koloseum dominują formy arkadowe tworzone poprzez multiplikację łuków półkolistych nadających budowli rytm i monumentalność, godną cesarskiej fundacji (fundacja w tym kontekście oznacza budynek wzniesiony z polecenia władcy, sfinansowany przez niego). W ścianach zewnętrznych czterech widocznych kondygnacji zastosowano tzw. porządek spiętrzony polegający na zróżnicowaniu kapiteli na każdej z kondygnacji. Zaczynając od dołu są to kolejno porządki: toskański, joński i koryncki. W najwyższej kondygnacji rząd arkad został zastąpiony litym murem przeprutym niewielkimi oknami. Wnętrza budowli były zdobione stiukami oraz wolnostojącymi rzeźbami.

opis budowli architektura schemat matura historia sztuki

Villa Rotonda pod Vicenzą

Villa Rotonda pod Vicenzą projektu XVI-wiecznego architekta Andrei Palladia należy do najwybitniejszych budowli o charakterze rezydencjonalnym i stanowi najpełniejszą realizację renesansu w architekturze o funkcji mieszkalnej. Ta stosunkowo niewielkich rozmiarów budowla została wzniesiona na planie krzyża greckiego (równoramiennego) wpisanego w kwadrat. Idealnie symetryczne portyki kolumnowe tworzą ramiona krzyża. Na ich przecięciu umieszczono spłaszczoną kopułę nawiązującą do architektury starożytnego Rzymu. Zarówno na poziomie planu jak i bryły widoczne jest dążenie do zachowania idealnych proporcji, harmonii i symetrii, co miało na celu uzyskanie wrażenia elegancji i spokoju form architektonicznych, czyli cech bardzo pożądanych w architekturze renesansowej. Nawiązania do antyku widoczne są nie tylko w zastosowaniu kopuły – dotychczas postrzeganej jako rodzaj sklepienia „zarezerwowany” dla budowli sakralnych –, ale także w występowaniu portyków kolumnowych w porządku jońskim zwieńczonych trójkątnym tympanonem. Bryłę budowli cechuje prostota i niemal całkowity brak dekoracji, poza kilkoma rzeźbami ustawionymi na szczytach. Ściany pozbawione ornamentów, okna proste zwieńczone trójkątnymi naczółkami, gdzieniegdzie pojawiają się charakterystyczne dla renesansu formy arkadowe. Doskonałość i elegancja rozwiązań zastosowanych w tej budowli przyczyniły się do jej sławy w całej Europie, a także stanowiły inspirację dla architektów kolejnych epok aż do końca wieku XVIII (zjawisko w architekturze europejskiej zwane palladianizmem).

opis budowli architektura schemat matura historia sztuki

Pałac królewski w Wersalu

Pałac królewski w Wersalu powstał w XVII wieku w wyniku rozbudowy niewielkiego zamku myśliwskiego zainicjowanej przez króla Ludwika XIV, który zapragnął reprezentacyjnej rezydencji godnej władcy absolutnego. Ogromne założenie pałacowe jest efektem współpracy królewskich architektów Louisa Le Vau i Jules’a Hardouin-Mansarta oraz dekoratora Charlesa Le Bruna. Jego istotną część stanowiły także okazałe ogrody w typie francuskim (geometrycznym) zaprojektowane przez André Le Nôtre’a. Pałac powstał poprzez dobudowanie do pierwotnej bryły zameczku dwóch rozłożystych skrzydeł zawierających m.in. apartamenty króla oraz prywatną kaplicę. Po rozbudowie zyskał on nowy kształt i typowo barokowy układ entre cour et jardin, czyli taki, w którym budowla znajduje się między dziedzińcem (honorowym) a ogrodem. Fasada od strony dziedzińca prezentuje typowo barokowe wyraziste zestawienia kolorystyczne oraz liczne dekoracje w postaci płaskorzeźb i złoceń, podczas gdy fasada od strony ogrodu zbliża się już do tzw. baroku klasycyzującego, charakterystycznego dla Francji. Jej formy są bardziej jednolite i harmonijne dzięki rytmicznym podziałom pionowym za pomocą ryzalitów oraz poziomym, głównie pasowi dużych okien w typie portes-fenêtres. Góra budowli została zwieńczona balustradą i wolnostojącymi rzeźbami z kamienia. Jednym z najbardziej dekoracyjnych pomieszczeń w pałacu jest Galeria Zwierciadlana o podłużnym kształcie, sklepiona kolebkowo i doświetlona za pomocą licznych okien. Oprócz dekoracji malarskich i rzeźbiarskich występuje w niej duża ilość złoceń i powierzchni lustrzanych oraz kryształowe kandelabry i żyrandole.

 opis budowli architektura schemat matura historia sztuki

Casa Milà w Barcelonie

Powstała w okresie secesji barcelońska Casa Milà to kamienica mieszkalna autorstwa Antonia Gaudíego. Jest to budowla o nieregularnym kształcie z płynną, falistą linią fasady celowo unikającą kątów prostych oraz z dwoma równie nieregularnymi wewnętrznymi dziedzińcami. Formy falujące zaczerpnięte z natury oraz dekoracje o motywach roślinnych i zwierzęcych są typowe dla secesji i charakteryzują się dużą finezją oraz dbałością o szczegóły. Bryła budowli sprawia wrażenie masywnej i dynamicznej, mimo iż konstrukcja jest wykonana z cienkich wapiennych płyt. Jednym z bardziej charakterystycznych elementów fasady są balkony zdobione żelaznymi balustradami o kształcie ekspresyjnie powyginanych dzikich roślin. Zastosowanie żelaza to także zabieg typowy dla okresu secesji, w którym architekci sięgają po nowe materiały i eksperymentują z ich użyciem w kontekście tych bardziej tradycyjnych. Budowlę wieńczą wysokie kominy formą naśladujące unoszący się dym.

opis budowli architektura schemat matura historia sztuki

Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku

Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku projektu Franka Lloyda Wrighta należy do kluczowych osiągnięć architektury publicznej XX wieku. Ze względu na klarowność bryły oraz minimalistyczną, pozbawioną ornamentów formę budowla jest zaliczana do kręgu modernizmu a liczne nawiązania do kształtów występujących w naturze, obłych i płynnych, przypisują ją także do nurtu organicznego, którego prekursorem był Wright. Muzeum jest na planie podłużnym, ale jego kluczowa część przyjmuje formę centralną kilkupiętrowej spirali z przestrzenią wystawienniczą skonstruowaną na kształt delikatnego spadu. Dzięki temu widz porusza się swobodnie wzdłuż ścian, śledząc w sposób naturalny kierunek spirali. Ta część budowli jest przykryta centralnym szklanym dachem o modernistycznych kształtach. Całość przywołuje skojarzenia z naturą, nie tracąc przy tym ducha i nowatorstwa formalnego charakterystycznego dla modernizmu.

 

Teraz kolej na Ciebie. Wzorując się na zamieszczonym schemacie i powyższych przykładach spróbuj samodzielnie opisać dowolne budowle świeckie z różnych epok. Powodzenia!

.