Temat analizy dzieła sztuki poruszałam już wielokrotnie, ponieważ jest to kluczowa umiejętność maturalna. Do tej pory jednak wszystkie wpisy dotyczące jej były poświęcone analizie formalnej dzieł. Tymczasem pełna analiza nie ogranicza się wyłącznie do podawania cech formalnych. Dlatego w tym wpisie przedstawię ci bardziej szczegółowo wszystkie etapy analizy i wyjaśnię, dlaczego są one ważne oraz jak mogą ci pomóc zdobyć więcej punktów na maturze bądź Olimpiadzie Artystycznej.
.
1. Opis
W zadaniach półotwartych lub otwartych raczej nie będziesz miał_a miejsca na wykonanie opisu dzieła. Jeśli podpunkt brzmi „Podaj trzy cechy kompozycji/kolorystyki obrazu”, należy skupić się na cechach formalnych, a nie na ogólnym opisie. Jednak gdy piszesz wypracowanie, wygląda to inaczej.
W wypracowaniu, zanim skupisz się na formie dzieła, najpierw należy je krótko opisać. Zwykle taki opis jest dość podstawowy. Zaraz po podaniu autora i tytułu sygnalizujemy, co jest tematem dzieła i jak zostało to przedstawione. Bywa, że opis naturalnie miesza się z analizą formalną, ponieważ czasem jest to nieuniknione; np. gdy podajemy, że mamy do czynienia z dziełem, w którym występuje tylko jedna postać ukazana na tle pejzażu, poniekąd informujemy już, z jakim rodzajem kompozycji mamy do czynienia. Zauważ jednak, że pisząc „postać ukazana na tle pejzażu”, w prosty sposób tłumaczymy, co jest tematem dzieła, ale bez użycia terminologii historii sztuki (poza słowem „pejzaż”, oczywiście). Terminologia typowa dla analizy dzieła wkracza dopiero tam, gdzie zaczynamy pisać o kompozycji centralnej, dwuplanowej, statycznej, opartej na osi wertykalnej itd.
Jeśli nadal nie do końca wiesz, czym różni się opis od analizy formalnej, wyobraź to sobie tak: opis to po prostu to, jak opowiedział_a_byś o tym dziele innej osobie, gdyby okazało się, że go nie zna. Właśnie dlatego często powtarzam maturzystom, że nawet gdyby w wypracowaniu wybrali jako przykład „Monę Lisę” Leonarda da Vinci, powinni opisać ją tak, jakby osoba, która będzie sprawdzać ich arkusz, nigdy nie widziała tego portretu, czyli tak, by była w stanie go sobie wyobrazić. Pamiętaj, że opis powinien być krótki i skuteczny, aby płynnie przejść do analizy formalnej.
.
.
2. Analiza formalna
To ten moment, kiedy możemy popisać się naszym warsztatem młodego historyka sztuki władającego terminami i cechami jak filmowy superbohater z najbardziej futurystyczną bronią. 😉 O analizie formalnej nie będę się szeroko rozpisywać, ponieważ poświeciłam jej już cztery szczegółowe wpisy, które znajdziesz tutaj: analiza malarstwa, rzeźby, architektury sakralnej i świeckiej. Zwracam tylko twoją uwagę na to, że gdy podajesz cechy formalne w zadaniach otwartych, najlepiej robić to w prosty i przejrzysty sposób, wypisując je od myślników lub po przecinku jako równoważniki zdań (teraz zresztą coraz częściej w arkuszu są już gotowe kropki wskazujące, ile dokładnie cech należy wypisać i w którym miejscu). Nie polecam jednak „rzucać” wyłącznie pojedynczymi słowami.
Zawsze warto odrobinę doprecyzować podawane cechy, ale bez przekształcania ich w pełne zdania. Na przykład zamiast pisać tylko „a) ciepła gama barwna, b) dynamizm” lepiej będzie wyglądało: „a) gama barwna zawężona do barw ciepłych, głównie ugrów i brązów, b) dynamizm kompozycji wynikający z krzyżujących się diagonali”. Widzisz różnicę? Oczywiście istnieje jeszcze kilka sposobów, by doprecyzować każdą z tych cech i da się to wyćwiczyć.
Natomiast gdy wykonujesz analizę formalną w wypracowaniu, musisz samodzielnie wybrać cechy, które uważasz za najważniejsze dla danego dzieła. Nie może być ich za mało, ale nie należy też wypisywać absolutnie wszystkich, ponieważ wtedy ryzykujesz, że akapit straci sens i zostaną ci odjęte punkty za styl. Zadbaj więc o to, by wybrane przez ciebie cechy zahaczały o wszystkie aspekty formy, tj. kompozycja, kolorystyka, światłocień (w tym rola światła w rzeźbie i architekturze), ekspresja, a często także faktura. Możesz skupić się bardziej na niektórych kategoriach, ale warto chociaż krótko nawiązać do każdej z nich. Ponadto staraj się nie mieszać cech. Przeskakiwanie od kompozycji do światłocienia po to, by w kolejnym zdaniu wrócić znowu do kompozycji, to nienajlepszy pomysł, a w dodatku może skutkować utratą punktów.
3. Analiza ikonograficzna
Na tym etapie analizy dzieła przeistaczamy się z superbohatera w detektywa i staramy się rozszyfrować wszystko, co artysta w nim zakodował. Przede wszystkim należy rozpoznać występujące postaci i motywy, by zidentyfikować temat i wskazać źródło ikonograficzne dzieła. Czasami te rzeczy są dosyć oczywiste i bez problemu możemy zidentyfikować np. scenę Sądu Ostatecznego oraz podać Biblię, a konkretnie Nowy Testament, jako jej źródło. Jednak znacznie mniej osób będzie w stanie „z marszu” wskazać, w jakim typie ikonograficznym przedstawiono umieszczonego w centrum Chrystusa, kim są postaci kobiece i męskie po Jego prawej i lewej stronie, który archanioł jest przedstawiony u Jego stóp, jaką rolę w tym przedstawieniu pełni ta postać itd. To wszystko rozpoznajemy m.in. po atrybutach i symbolach, które także trzeba rozszyfrować na tym etapie analizy.
.
4. Analiza treści – interpretacja dzieła
Ostatni etap to analiza treści, która w połączeniu ze wszystkimi poprzednimi prowadzi bezpośrednio do interpretacji dzieła. Tutaj niezbędna jest znajomość kontekstu lub kontekstów, w jakich powstało dzieło. Analizując treść, trzeba zadać sobie pytanie o to, co dana konfiguracja form, motywów i postaci oznacza, czyli dlaczego artysta przedstawił ten temat w taki, a nie inny sposób. I jak ma się to do jego epoki oraz stylu, w jakim tworzył. Patrząc na dzieło w szerszej perspektywie, zauważając to, co w nim nowatorskie lub odczytując starsze wzorce i tropy, do których sięga, docieramy do jego sedna.
W analizie treści możemy zasugerować się nie tylko wiedzą o epoce czy twórcy, ale też zdać się na własne oko. To część, w której dostrzeżenie pewnych związków i umieszczenie dzieła w kontekście jednej lub więcej tradycji artystycznych będą mile widziane (zwłaszcza na Olimpiadzie Artystycznej, ale również na maturze). Pamiętaj jednak, że przy interpretacji nie można sobie pozwalać na fantazjowanie i oderwanie od faktów. Twoje spostrzeżenia powinny nadal się ich trzymać.
***
Jeśli chcesz nauczyć się poprawnie i łatwo analizować dzieła sztuki, zapraszam cię na webinar „Tajniki maturalnej analizy dzieła sztuki” – ZAPISZ SIĘ TUTAJ. Widzimy się już we wtorek 3 listopada o godz. 18:30! Na webinarze będzie duuużo praktyki – przeanalizujemy kilka dzieł z różnych epok i dziedzin sztuki. Poznasz 3 niezawodne kroki do skutecznego opanowania analizy. Podzielę się licznymi wskazówkami i powiem, jak umiejętnie pokazywać zależności między dziełami zarówno w części półotwartej arkusza, jak i w wypracowaniu. Będzie czas na pytania i odpowiedzi. W czasie webinaru opowiem również o warsztatach online „Analiza dzieła sztuki od A do Z” i otworzę zapisy na ich VII edycję. Zapisz się i bądź na żywo! Zapraszam serdecznie!
.